Likwidacja OFE. Co wybrać? ZUS  vs IKE – dylemat pracownika.

Materiał przygotowany na podstawie oficjalnych informacji rządowych (na dzień jego przygotowania projekt ustawy nie został opublikowany).

 

System emerytalny po likwidacji OFE

 

To trzecie i wszystko wskazuje, że ostatnie podejście do tematu likwidacji OFE. Na początku marca br. rząd przyjął projekt ustawy, na mocy której dokończona zostanie likwidacja II filara systemu emerytalnego. System obowiązkowy składać się będzie w przyszłości jedynie z ZUS. Elementem uzupełniającym będą oszczędności z pracowniczych planów kapitałowych (PPK) lub pracowniczych programów emerytalnych (PPE).. Po likwidacji OFE emerytury Polaków pochodzić będą zatem z następujących źródeł:

 

  1. Z  ZUS – główny element systemu, gdzie za zobowiązania odpowiada państwo, a na rejestrach mamy jedynie zarejestrowane wpłacone składki wraz z doliczonymi do nich procentami. ZUS jest systemem opartym o umowę międzypokoleniową, gdzie wypłaty świadczeń finansowane są ze składek pracujących oraz z dopłat z budżetu.
  2. Z „nowych” IKE – tych założonych w celu przetransferowania na nie środków z OFE. Przyszłe wypłaty z tych IKE otrzymają jedynie ci z obecnych 15 mln uczestników OFE, którzy zdecydują się na nie przenieść swoje środki OFE. IKE będą kapitałowym elementem systemu emerytalnego. Niestety, dla większości raczej o niewielkim znaczeniu.
  3. Z PPE lub PPK prowadzonych przez pracodawców – plany te są finansowane w całości  przez pracodawcę (PPE) lub wspólnie z pracownikami (PPK). Przyszłe emerytury, podobnie jak te z „nowych” IKE, zależeć będą od wartości zgromadzonych na nich środków.
  4. Z pełni dobrowolnych IKE i IKZE – pod warunkiem, że pracownik zdecyduje  się na inwestycję w ramach tych produktów emerytalnych.

Zgodnie z założeniami, każdy oszczędzający w OFE będzie musiał zdecydować co zrobić ze swoimi oszczędnościami: przenieść na IKE, czy na ZUS. Decyzja nie jest oczywista. Za każdym z ww. rozwiązań przemawiają inne argumenty. Pewnie część pracodawców – podobnie jak miało to miejsce podczas pierwszego etapu „likwidacji” OFE w 2017 roku – zechce wspomóc pracowników, dostarczając im wiedzy, która umożliwi podjęcie racjonalnej decyzji.

 

Za przeniesieniem środków z OFE na IKE przemawiają:

 
  • Środki przetransferowane na IKE stanowić będą prywatną własność uczestników systemu – gwarantować ma to ustawa.
  • Na IKE zostaną przetransferowane  rzeczywiste aktywa finansowe. Ich wartość przy wypłacie będzie zależała od zachowania się rynków finansowych w okresie inwestycji. Możliwe więc, że w scenariuszu pozytywnym dla rynków finansowych, dodatkowe zyski z inwestycji w ramach IKE będą wyższe niż mechanizm „indeksacji” wartości rejestru ZUS.
  • Środki IKE będą dziedziczone (zapis na rejestrze w ZUS nie podlega dziedziczeniu).
  • Po osiągnięciu wieku 60 lat środki z IKE będziemy mogli wypłacić jednorazowo  (z ZUS emerytura jest wypłacana co miesiąc, dożywotnio). Oznacza to również, że w praktyce zawsze wypłacimy tyle ile przeniesiono z OFE plus zyski / minus straty z inwestycji. ZUS nie gwarantuje, że otrzymamy pełną wartość zapisanych na naszym rejestrze środków – stracimy wtedy, gdy umrzemy szybciej niż okres wypłaty uwzględniony w kalkulacji wartości naszej emerytury; zyskamy w scenariuszu, kiedy będziemy żyć dłużej niż średni wiek życia w Polsce.
  • Od wypłat z IKE nie zapłacimy podatku PIT (od emerytury z ZUS płacimy dzisiaj 17% lub 32% podatku).

Przeniesienie na IKE będzie opcją „domyślną”. Aby z niej skorzystać nie będziemy musieli nic robić: brak decyzji z naszej strony oznaczać będzie zgodę na transfer do IKE.

 

Za dopisaniem wartości środków w OFE do rejestru ZUS przemawiają:

 
  • Unikniemy 15% opłaty „przekształceniowej”, która naliczona zostanie od transferu środków na IKE; argumentacją za jej wprowadzeniem jest podatek PIT, który zapłacimy od emerytury ZUS (dzisiaj to 17% lub 32%), a którego od wypłat z IKE nie będzie.
  • W ZUS nie gromadzimy aktywów finansowych, czyli nie ma inwestycji w akcje, obligacje, itp. W efekcie nie ma też ryzyka straty. Jeżeli ktoś obawia się ryzyka strat na inwestycjach, to powinien wybrać ZUS (w 2022 roku akcje stanowić będą nie mniej niż 90% inwestycji IKE, a docelowo min. 60%; natomiast na 5 lat przed emeryturą  IKE zaczną inwestować środki znacznie bezpieczniej). 
  • Mechanizm waloryzacji rejestru ZUS jest znany (ten obecny), kwoty dopisywane do rejestru pewne, a ich wartość w ostatnich latach znacznie przekraczała poziom inflacji.
  • Mechanizm wypłat emerytur z ZUS pozwoli nam na otrzymywanie emerytury dożywotnio, bez względu na to, ile lat będziemy żyli.

Uwaga – aby skorzystać z tej opcji koniecznym będzie złożenie deklaracji przeniesienia środków do ZUS.

 

Kiedy czas na decyzję?

 

Zgodnie z projektem ustawy każdy oszczędzający dotąd w OFE (czyli w praktyce większość pracowników) będzie samodzielnie decydował co zrobić ze swoimi oszczędnościami. Czas na decyzję to okres od 1 czerwca do 2 sierpnia. Nie robiąc nic, środki z OFE zostaną przetransferowane na specjalnie w tym celu założone IKE (będzie nim zarządzać instytucja finansowa, która na ten moment zarządza danym OFE). Aby przenieść środki do ZUS i dopisać ich wartość do rejestru pracownik będzie musiał złożyć odpowiednią deklarację. Wówczas kwota środków z OFE zwiększy zobowiązanie państwa w stosunku do pracownika i będzie mu wypłacona wraz z pozostałą częścią emerytury ZUS.

 

Podsumowanie

 

Jedną z konsekwencji likwidacji OFE może być również „wymuszona” nacjonalizacja części spółek giełdowych. OFE są znaczącym akcjonariuszem wielu z nich. Jeżeli większość uczestników OFE wybierze ZUS zamiast IKE, państwo (Fundusz Rezerwy Demograficznej do którego akcje trafią) przejmie kontrolę nad odpowiednią częścią tych firm. W imieniu państwa zarządzać nimi będzie Polski Fundusz Rozwoju (PFR). Innymi słowy im więcej osób wybierze ZUS, tym więcej akcji trafi pod kontrolę państwa – PFR. 

 

Zastrzeżenie: Wszystkie informacje przedstawione powyżej bazują na obecnych rozwiązaniach prawnych.

 

 

Krzysztof Nowak

Consultant & CEO Mercer Polska

Krzysztof.Nowak@MercerMarshBenefits.com

Pobierz podsumowanie badania:

Wprowadź swoje dane, aby pobrać podsumowanie badania.

*Required Fields