Kluczowe zmiany w Polskim systemie emerytalnym w latach 1999-2021

Stan na 31 maja 2021

 

1999 – Reforma emerytalna

  • Reforma emerytalna z 1999 roku. Podstawą reformy były regulacje prawne przyjęte przez Sejm w 1997 roku. Powstają Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE) zarządzane przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) oraz Pracownicze Programy Emerytalne (PPE).
  • OFE. W 1999 roku powstają Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). Udział w OFE jest obowiązkowy dla wszystkich osób w wieku do 50 lat i dobrowolny dla osób starszych. Uczestnikami systemu zostaje ponad 10 mln Polaków.
  • PPE. Ustawa o PPE z 1997 roku przewidująca opłacanie składek przez pracowników zostaje szybko zmieniona. Jednym z największych problemów pierwszej wersji ustawy jest formuła, w której składki opłaca pracownik, co powoduje brak zainteresowania uruchamianiem PPE. Po  uchwaleniu nowej ustawy o PPE w 2004 roku składki podstawowe ma opłacać pracodawca, a pracownik w pełni dobrowolnie może wpłacać składki dodatkowe. Uruchamiane zostają pierwsze PPE.
  • Indywidualne konta ZUS. W 1999 roku ZUS zakłada wszystkim ubezpieczonym indywidualne konta emerytalne. Rejestrowane są na nich składki przekazywane do ZUS. Składki te nie są inwestowane, ale waloryzowane co roku o wartość uzależnioną od wzrostu inflacji i płac w gospodarce. Składki zapisane na indywidualnym rejestrze w ZUS – w odróżnieniu od środków OFE – nie podlegają dziedziczeniu.
  • Powiązanie wartości emerytur z opłacanymi składkami. Począwszy od 1999 roku wartość emerytur jest ściśle powiązana z kwotami wpłaconych składek (poza mechanizmem minimalnej emerytury gwarantowanej przez państwo po spełnieniu wymogu minimalnego stażu).
  • Składki na ubezpieczenia społeczne i limit składek. Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi odtąd 19,52% podstawy wymiaru składki: 7,3% trafia do OFE, a pozostałe 12,22% przekazywane jest do ZUS, a właściwie do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS). Do FUS trafiają także dwie inne składki: wypadkowa i chorobowa. Wprowadzony zostaje roczny limit dla składek na ZUS i OFE (wynosi on 30-krotność miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej).
  • Kapitał Początkowy. Osobom pracującym i opłacającym składki ZUS przed 1999 r. naliczony zostaje Kapitał Początkowy, który ma odzwierciedlać wcześniej wpłacone składki. Jego mechanizm nawiązuje do formuły obliczania emerytur w starym systemie emerytalnym (tym przed 1999 rokiem).
  • Deficyt ZUS. W efekcie reformy i powstania OFE następuje proporcjonalne obniżenie bieżących wpływów do ZUS (o składki na OFE, czyli o 7,3% podstawy naliczania), co przyczynia się do wzrostu zadłużenia ZUS. Zgodnie z założeniami powstania OFE owa „luka w składkach” ma zostać skompensowana wpływami z prywatyzacji. Nigdy tak się jednak nie stanie.

 

2011 – pierwsze obniżenie składek na OFE i uruchomienie IKZE

  • Obniżenie składek przekazywanych do OFE z 7,3% do 2,3%. W 2011 roku następuje pierwsze obniżenie składek na OFE z 7,3% do 2,3% (zgodnie z przyjętymi przepisami w kolejnych latach składka na OFE ma wzrastać – do poziomu 3,5% od stycznia 2016 roku).
  • Subkonta ZUS. W ramach indywidualnych kont prowadzonych przez ZUS wydzielone zostają specjalne subkonta. Subkonta utworzone zostają dla członków OFE. Rejestrowana na nich jest ta część składki, która dotąd trafiała do OFE. Środki na subkontach mają taki sam status prawny jak środki w OFE, np. 50% tych środków przypada współmałżonkowi w sytuacji śmierci, rozwodu, unieważnienia małżeństwa, czy ustania wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa.
  • Nowa metoda waloryzacji subkonta. Środki zapisywane na subkoncie nie są waloryzowane w oparciu o wzrost płac i inflacji (tak jak to się dzieje w przypadku konta „podstawowego”), ale o współczynnik będący pochodną dynamiki wzrostu PKB za ostatnie 5 lat.
  • Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE). Powstają Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), którymi między innymi mogą zarządzać Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) zarządzające OFE  – w debacie publicznej uznaje się to za próbę skompensowania OFE strat w przychodach, powstałych na skutek obniżenia składek do OFE.

 

2013 – Zmiany w wieku emerytalnym

  • Podwyższony zostaje i  wyrównany wiek emerytalny, z 60 (kobiety) i 65 lat (mężczyźni) do 67 lat dla obu płci. Wiek 67 lat ma zostać osiągnięty stopniowo. Przyjęto, że w przypadku kobiet docelowy wiek zostanie osiągnięty w 2040 r., a w przypadku mężczyzn podnoszenie wieku emerytalnego z 65 do 67 lat ma potrwać 8 lat.

 

2014 – OFE tracą połowę środków i stają się dobrowolne

  • Utrata przez OFE połowy aktywów. Obligacje Skarbu Państwa będące w posiadaniu OFE zostają umorzone. OFE tracą 51,5% swoich aktywów (w uproszczeniu jest to część odpowiadająca wartości obligacji rządowych znajdujących się w portfelach OFE). W rezultacie tej zmiany indywidualne subkonta uczestników prowadzone przez ZUS, które powstały w 2011 roku, zostają powiększone o wartość umorzonych aktywów OFE. W wyniku tych zmian zostaje obniżony dług publiczny Polski (o wartość umorzonych obligacji Skarbu Państwa).
  • Oszczędzanie w OFE nie jest już obowiązkowe. OFE przestają być obowiązkowe. Każdy uczestnik Funduszu musi podjąć decyzję: czy chce nadal wpłacać część swoich obowiązkowych składek do OFE czy powinny być one przekazywane do ZUS. Także każdy nowy pracownik musi zdecydować czy chce uczestniczyć w OFE: na podjęcie tej decyzji ma 4 miesiące od rozpoczęcia pierwszej pracy.
  • Następuje drugie obniżenie składek na OFE (do 2,92%). W przypadku osób, które nie złożyły oświadczenia o kontynuowaniu wpłacania nowych składek do OFE, na ich subkonta ZUS trafia całość składek, które wcześniej były przekazywane do OFE, czyli 7,3% podstawy wymiaru składki. W przypadku osób, które zdecydowały się na kontynuację wpłat do OFE, na  ich subkoncie w ZUS rejestrowanych jest 4,38% podstawy wymiaru składki, a pozostałe 2,92% trafia nadal do OFE.
  • Nowe limity inwestycyjne OFE, „suwak” oraz inne. Następują zmiany w organizacji OFE. Istotnie ograniczone zostają limity dla inwestycji w papiery dłużne, a wzrastają limity (75% jako minimum) dla inwestycji w akcje. Wdrożony zostaje mechanizm „suwaka”, dzięki któremu na 10 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego aktywa OFE stopniowo zostają transferowane z OFE do ZUS. Zabieg ten ma na celu ograniczenie ryzyka inwestowania w akcje w przypadku osób zbliżających się do wieku emerytalnego.

 

2017 – powrót do wieku emerytalnego 60 i 65 lat

  • Wiek emerytalny zostaje obniżony do poziomu sprzed 2013 (czyli 60 lat dla kobiet oraz 65 lat dla mężczyzn).

 

2019 – wprowadzenie PPK

  • Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK). Uruchomione zostają Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK). Plany skierowane są do wszystkich pracodawców (wyłączeni są samozatrudnieni,  niektórzy pracodawcy zatrudniający do 10 pracowników, którzy spełnią warunki określone w ustawie o PPK oraz większość pracodawców prowadzących pracownicze programy emerytalne - PPE). PPK oparte są o koncepcję automatycznego zapisu. Wpłaty do PPK opłacają wspólnie pracownik i pracodawca. Dodatkowo państwo dopłaca do gromadzonych środków. Koncepcja PPK zbliżona jest do brytyjskich auto enrollment pension scheme uruchomionych w Wielkiej Brytanii w 2012 roku.
  • Fazy wprowadzania PPK. PPK wprowadzane są stopniowo w zależności od wielkości (liczby osób zatrudnionych) oraz sektora w jakim funkcjonuje pracodawca (prywatny lub publiczny). W 1 fazie, która ma miejsce w 2019 roku, PPK uruchamiają najwięksi pracodawcy, zatrudniający powyżej 249 pracowników. Wdrażanie PPK kończy się w 2021 roku, gdy plany uruchamiają najmniejsi pracodawcy (zatrudniających poniżej 20 pracowników) oraz wszyscy pracodawcy z sektora finansów publicznych.

 

2021 – ostateczna likwidacja OFE (planowana)

  • Planowane jest ostateczne zlikwidowanie OFE i przekazanie zgromadzonych w nich środków na nowe indywidualne IKE lub do ZUS (w zależności od decyzji podjętej przez pracownika). Zgodnie z założeniami planowanych zmian cała obowiązkowa składka emerytalna będzie od tego momentu trafiać wyłącznie do ZUS.

 

 

 

Kluczowe zmiany w polskim systemie emerytalnym w latach 1999-2021

Porozmawiaj z konsultantem Mercer Polska

Jesteśmy tutaj, aby pomóc. Skontaktuj się z nami za pomocą formularza poniżej, by dowiedzieć się więcej o naszych rozwiązaniach i produktach.

*Required Fields